Τράπεζα Θεμάτων
www.trapeza-thematon.gr
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | Τάξη: | Α' Λυκείου |
|---|---|---|---|
| Μάθημα: | Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία | Θέμα: | 1 |
| Κωδικός Θέματος: | 33011 | Ύλη: | Θεματική Ενότητα 1: Γλώσσα, γλωσσική ποικιλία, οπτική γωνία, δημιουργικότητα της γλώσσας |
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο |
|---|---|
| Τάξη: | Α' Λυκείου |
| Μάθημα: | Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία |
| Θέμα: | 1 |
| Κωδικός Θέματος: | 33011 |
| Ύλη: | Θεματική Ενότητα 1: Γλώσσα, γλωσσική ποικιλία, οπτική γωνία, δημιουργικότητα της γλώσσας |
| Τελευταία Ενημέρωση: 21-Μαρ-2026 | |
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ)
Α΄ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΛ
Κείμενο 1
[Γιατί διαβάζει ο Χάρολντ Μπλουμ]
Το ακόλουθο απόσπασμα είναι από το ομώνυμο άρθρο του Χαράλαμπου Γιαννακόπουλου στο ηλεκτρονικό περιοδικό Χάρτης, τεύχος 39, δημοσιευμένο τον Μάρτιο του 2022.
Όπως κάθε τέχνη, έτσι και η ανάγνωση έχει τις μεθόδους και τους περιορισμούς της, τους κανόνες και τους δασκάλους της, τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους, ώστε συχνά ο απλός αναγνώστης απορεί πώς είναι δυνατόν να υπάρχουν απόψεις σε τέτοιο βαθμό αντιτιθέμενες για μια τόσο φυσική λειτουργία, όπως είναι το διάβασμα ενός βιβλίου. Κι όμως ο αναγεννησιακός αναγνώστης που περιγράφει ο Μακιαβέλι¹ απέχει από την κοινή αναγνώστρια της Βιρτζίνια Γουλφ², όσο και ο ηδονικός αναγνώστης του Μπόρχες³ από τον απαιτητικό του Τζορτζ Στάινερ⁴ και αυτός από τον μοναχικό αναγνώστη του Χάρολντ Μπλουμ⁵. Ο τελευταίος, για παράδειγμα, επιμένει πάντα στη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του αναγνώστη και του συγγραφέα, ενώ ο Στάινερ προτάσσει τη σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο […].
Η ανάγνωση, για τον Μπλουμ, είναι μια μοναχική δραστηριότητα, μια εγωιστική, σε μεγάλο βαθμό, δραστηριότητα, με την έννοια ότι δεν διαβάζουμε για να κάνουμε καλύτερο τον κόσμο, δεν διαβάζουμε για να προσφέρουμε στους άλλους, δεν διαβάζουμε για χάρη κάποιας ορθοπολιτικής συλλογικότητας ή για την εξάλειψη της εκμετάλλευσης και των ανισοτήτων. Διαβάζουμε για εμάς, για να διερευνήσουμε, να γνωρίσουμε και να συγκροτήσουμε τον εαυτό μας. Με την ανάγνωση επέρχεται η βαθιά γνώση και η ενδυνάμωση του εαυτού: «Υπάρχουν πτυχές του εαυτού σας που δεν θα τις γνωρίσετε εντελώς μέχρι να γνωρίσετε, όσο καλύτερα μπορείτε, τον Δον Κιχότη και τον Σάντσο Πάντσα».
¹Νικολό Μακιαβέλι (1469 - 1527), Ιταλός διπλωμάτης, πολιτικός, ιστορικός, ανθρωπιστής και συγγραφέας της περιόδου της Αναγέννησης.
²Βιρτζίνια Γουλφ (1882 - 1941), Αγγλίδα μυθιστοριογράφος και δοκιμιογράφος.
³Χόρχε Λουίς Μπόρχες (1899 - 1986), Αργεντινός συγγραφέας
⁴Φράνσις Τζόρτζ Στάινερ (1929 – 2020), Ιταλο-Αμερικανός καθηγητής, κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος, φιλόσοφος, μυθιστοριογράφος.
⁵Χάρολντ Μπλουμ (1930 – 2019), διάσημος Αμερικανός κριτικός λογοτεχνίας.
Αυτή ακριβώς είναι και η πρωταρχική ανταμοιβή της ανάγνωσης. Όχι η μόνη, ωστόσο. Γιατί, ταυτόχρονα με την εμβάθυνση στην εσωτερικότητά μας, μέσω των βιβλίων γνωρίζουμε τον κόσμο και τους ανθρώπους γύρω μας. «Δίχως τη βοήθεια του Σαίξπηρ και του Τσέχοφ, ίσως ποτέ να μην μπορούσαμε να δούμε αυτό που πραγματικά υπάρχει». Αφού είναι δεδομένο πως στη ζωή μας δεν θα μπορέσουμε να συναντήσουμε όσους ανθρώπους θα θέλαμε και να βιώσουμε όσες καταστάσεις ονειρευόμαστε, το βιβλίο γίνεται η βασιλική εναλλακτική οδός προς αυτή την εμπειρία κι η ανάγνωση ένα παράθυρο προς τον κόσμο και μια πράξη επικοινωνίας με τον άλλο, με τον συγγραφέα πρωτίστως και μέσω αυτού με κάθε άλλον άνθρωπο.
Να πώς συνοψίζει την αναγκαιότητα και την ωφέλεια της ανάγνωσης ο ίδιος ο Μπλουμ, προσθέτοντας ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο: «Διαβάζουμε βαθιά για διάφορους λόγους, οι περισσότεροι γνωστοί: γιατί δεν μπορούμε να γνωρίσουμε βαθιά όσους ανθρώπους θα θέλαμε να γνωρίσουμε· γιατί θέλουμε να γνωρίσουμε καλύτερα τους εαυτούς μας· γιατί ζητάμε τη γνώση, όχι μόνο του εαυτού μας και των άλλων, αλλά του κόσμου γενικότερα. Ωστόσο, το πιο ισχυρό, το πιο αυθεντικό κίνητρο μιας βαθιάς ανάγνωσης των έργων του πολύπαθου πλέον κανόνα είναι η αναζήτηση μιας δύσκολης απόλαυσης». Αυτή η απαιτητική τέρψη έρχεται σε κάθε περίπτωση πρώτη – τόσο για τον Χάρολντ Μπλουμ όσο και για κάθε πραγματικό αναγνώστη – όταν πιάνει στα χέρια του ένα βιβλίο. Και μόνο όταν υπάρχει αυτή, μπορεί να έρθουν και όλα τα άλλα.
Κείμενο 2
Not enough memory
Το ποίημα της Όλγας Παπακώστα (1966 - ) ανήκει στη συλλογή «Όχι ακόμη Κάρμεν», εκδόσεις Πατάκης, 2013.
Κάποτε μου υπαγόρευε η Μούσα
στίχους ενώ κοιμόμουν στην βεράντα.
Ήμουν μικρή, αποστήθιζα τα πάντα
και τα κατέγραφα μόλις ξυπνούσα.
Ήξερα τότε τι θα πει ελπίδα.
Είχα πολλά χαρτιά, πολλά μολύβια.
Οι λέξεις ήταν χρήσιμα σωσίβια.
Τις στοίχιζα με τάξη στη σελίδα
κι όταν πνιγόμουν, τρέχαν να με σώσουν
απ’ τις κακές νεράιδες και τους δράκους
που δεν μπορούσαν πια να με σκοτώσουν.
Τώρα αγρυπνώ κι η Μούσα μου κοιμάται.
Γράφω και σβήνω πλάι σ’ άδειους λάκκους
που τους γεμίζει με αίμα όταν θυμάται.
ΘΕΜΑΤΑ
ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)
1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Τι είδους δραστηριότητα είναι η ανάγνωση για τον Χάρολντ Μπλουμ και ποιοι είναι οι σκοποί της (Κείμενο 1); Η απάντησή σου να έχει έκταση 50-60 λέξεων.
Μονάδες 10
2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Η 1η παράγραφος του Κειμένου 1 περιλαμβάνει στην οργάνωσή της και αντιθετικά ζεύγη. Ποια είναι αυτά (μονάδες 4); Ποιους στόχους εξυπηρετούν για τη νοηματική συνεκτικότητα της παραγράφου και του Κειμένου (μονάδες 6);
Μονάδες 10
3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
Στην τελευταία παράγραφο του Κειμένου 1 εντοπίζονται: δύο σημεία με άνω-κάτω τελεία, ένα σημείο με εισαγωγικά, ένα σημείο με άνω τελείες και ένα σημείο με διπλές παύλες. Να καταγράψεις αυτά τα σημεία (μονάδες 5) και να αναφερθείς στο ρόλο που εξυπηρετεί το καθένα από αυτά (μονάδες 10).
Μονάδες 15
ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Σε ένα κείμενο 120-150 λέξεων να παρουσιάσεις -τεκμηριωμένα, με αναφορές στο κείμενο- τον ρόλο του λόγου στη ζωή του ποιητικού υποκειμένου. Ποια είναι η προσωπική σου στάση απέναντι στη λογοτεχνία;
Μονάδες 15
Απάντηση Θέματος:
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ)
Α΄ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΛ
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
(Επισημαίνεται ότι οι απαντήσεις που προτείνονται για τα θέματα είναι ενδεικτικές. Κάθε άλλη απάντηση, κατάλληλα τεκμηριωμένη, θεωρείται αποδεκτή)
ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)
1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
- Για τον Μπλουμ η ανάγνωση είναι ατομική δραστηριότητα η οποία στοχεύει:
- Στην αυτοπραγμάτωση
- Στην αυτογνωσία
- Στην κατανόηση του κόσμου
- Στην διεύρυνση του γνωστικού/εμπειρικού ορίζοντα
- Στην «γνωριμία» με τον Άλλο (την ανθρωπότητα)
- Στην πνευματική απόλαυση
2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
- Τα αντιθετικά ζεύγη της παραγράφου είναι:
- Ο αναγεννησιακός αναγνώστης που περιγράφει ο Μακιαβέλι έναντι της κοινής αναγνώστριας της Βιρτζίνια Γουλφ,
- ο ηδονικός αναγνώστης του Μπόρχες έναντι του απαιτητικού του Τζορτζ Στάινερ,
- ο απαιτητικός του Τζορτζ Στάινερ έναντι του μοναχικού αναγνώστη του Χάρολντ Μπλουμ,
- η σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ του αναγνώστη και του συγγραφέα (κατά τον Χάρολντ Μπλουμ) από τη μια και η σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο (κατά τον Στάινερ) από την άλλη.
- Στην παράγραφο λειτουργούν επεξηγηματικά στα αναφερόμενα στο πρώτο μέρος της για την πολυμορφία των αναγνωστών και της αναγνωστικής δραστηριότητας.
- Για τη συνεκτικότητα του Κειμένου λειτουργούν ως προεξαγγελία όσων θα αναφερθούν στη συνέχεια – ειδικά στην εμβάθυνση των απόψεων του Μπλουμ.
3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
Τα σημεία είναι τα εξής:
- Άνω και κάτω τελεία (1) («… σημαντικό στοιχείο: "Διαβάζουμε βαθιά…"») και λειτουργεί ως αναγγελία/εισαγωγή άμεσου λόγου, συγκεκριμένα των θέσεων του Μπλουμ
- Άνω και κάτω τελεία (2) «… οι περισσότεροι γνωστοί: γιατί δεν μπορούμε να γνωρίσουμε …» λειτουργεί ως αναγγελία του καταλόγου/της παράθεσης των λόγων για τους οποίους διαβάζουμε, κατά τον Μπλουμ
- Εισαγωγικά «"Διαβάζουμε βαθιά … μιας δύσκολης απόλαυσης"», περικλείουν αυτούσια παράθεση λόγων του Μπλουμ
- Άνω τελεία « … γιατί δεν μπορούμε να γνωρίσουμε βαθιά όσους ανθρώπους θα θέλαμε να γνωρίσουμε· γιατί θέλουμε να γνωρίσουμε καλύτερα τους εαυτούς μας· γιατί ζητάμε τη γνώση, όχι μόνο του εαυτού μας και των άλλων, αλλά του κόσμου γενικότερα…», ομαδοποιούνται οι λόγοι της ανάγνωσης κατά Μπλουμ
- Διπλές παύλες «… πρώτη – τόσο για τον Χάρολντ Μπλουμ όσο και για κάθε πραγματικό αναγνώστη – όταν πιάνει στα χέρια …» περικλείουν σημαντική επεξήγηση των προηγουμένων αναφερθέντων για την προτεραιότητα της αναγνωστικής τέρψης
ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
- Οποιαδήποτε διαπίστωση από τους μαθητές/-τριες θεωρείται αποδεκτή, εφόσον μπορεί να τεκμηριωθεί με στοιχεία/ χωρία του κειμένου, χωρίς να δίνεται με τρόπο αυθαίρετο.
Ενδεικτικοί άξονες της απάντησης:
- Οι μαθητές/-τριες, αναλόγως με την ιδιαίτερη προσωπική τους ανταπόκριση στο ποίημα, αναμένεται να αναφερθούν:
- Στο παρελθόν/νεότητα του ποιητικού υποκειμένου ο λόγος:
- Είχε θεϊκή προέλευση, ήταν ιερός («μου υπαγόρευε η Μούσα»)
- Ήταν προϊόν ήρεμων και ασφαλών συνθηκών («ενώ κοιμόμουν στην βεράντα»)
- Προκαλούσε ευχάριστες διαδικασίες, σχεδόν τελετουργίες («κατέγραφα μόλις ξυπνούσα» «είχα πολλά χαρτιά, πολλά μολύβια»)
- Ήταν λυτρωτικός («ελπίδα», «χρήσιμα σωσίβια»)
- Αποτελούσε καταφύγιο («όταν πνιγόμουν, τρέχαν να με σώσουν», «δεν μπορούσαν πια να με σκοτώσουν»)
- Στο παρόν του ποιητικού υποκειμένου:
- Λειτουργεί πλέον αντιθετικά/απουσιάζει η ελπιδοφόρα έμπνευση («αγρυπνώ» «η Μούσα κοιμάται») και
- Καταστρεπτικά/φοβικά καθώς όταν εμφανίζεται («γεμίζει με αίμα» τους «άδειους λάκκους»)
- Στο β΄ σκέλος η εκφώνηση επιτρέπει στους μαθητές να διατυπώσουν την προσωπική τους θέση απέναντι στα στοιχεία που επέλεξε.
- Θετικά αξιολογούνται: η σαφήνεια και η εστίαση της απάντησης στο ζητούμενο, χωρίς γενικόλογες αναφορές.
Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida).