Κείμενο 1

[Ο διάλογος … τότε και τώρα]

Το κείμενο αντλήθηκε από το Διαδίκτυο, από τον ιστότοπο www.iefimerida.gr, δίνεται συντομευμένο και ελαφρά διασκευασμένο για τις ανάγκες της εξέτασης.

Τι θα έκαναν ο Σωκράτης, o Πλάτωνας, και γενικά οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι στον σημερινό κόσμο των social media; Μπορεί τότε να μην είχαν Twitter ή Τik Tok, αλλά σίγουρα θα μπορούσαν να μας δώσουν πολύτιμες συμβουλές για το πώς θα έπρεπε να τα χρησιμοποιούμε.

Έναν ενδιαφέροντα παραλληλισμό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με την αγορά στις αρχαιοελληνικές πόλεις-κράτη κάνει σε άρθρο του BBC, ο Νέιθαν Ντιφόρ με τίτλο: «Θα τουίταρε ο Πλάτων; Ο αρχαίος ελληνικός οδηγός για τα social media». Σε αυτό, αναπτύσσει τη σκέψη του πως η ανοικτή επικοινωνία ιδεών, στα πλαίσια της αρχαίας αγοράς, δεν διαφέρει και πολύ από τη σημερινή σφαίρα των social media.

Συγκεκριμένα, γράφει στο BBC: «Όταν βρίσκομαι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μερικές φορές νιώθω ότι βρίσκομαι σε μια σύγχρονη, εικονική εκδοχή της Αγοράς των Αρχαίων Ελληνικών πόλεων-κρατών. Αυτό ήταν το κέντρο της πόλης, τόσο ως προς την πραγματική του διάσταση, αλλά και οικονομικά και κοινωνικά – το μέρος όπου γίνονταν δουλειές, αγοράζονταν και πωλούνταν αγαθά και ανταλλάσσονταν ιδέες. Και το φαντάζομαι αυτό για πολύ συγκεκριμένους λόγους: Το επάγγελμά μου είναι να κάνω βίντεο με μουσική ή άλλες μορφές περιεχομένου, συχνά και με αρχαία φιλοσοφία, και να προσπαθώ να το διαδώσω στο Διαδίκτυο. Και έτσι, καλώς ή κακώς, οι διάφορες πλατφόρμες στις οποίες δραστηριοποιούμαι είναι οι σύγχρονες «δημόσιες πλατείες» στις οποίες ασκώ το επάγγελμά μου και προβάλλω την «πραμάτεια» μου.

Αλλά ένα ταξίδι σε αυτήν την Αγορά μπορεί να είναι αγχώδες – προσωπικά, οικονομικά και ιδεολογικά. Πρέπει να συνεργαστώ με αυτό το άτομο; Πρέπει να αγοράσω αυτό το προϊόν; Πρέπει να αγοράσω αυτήν την ιδέα; (Και θα αγοράσει κανείς τη δικιά μου;).

Διότι η αρχαιοελληνική Αγορά δεν ήταν απλώς μια αγορά. Ήταν η σκηνή όπου εκτυλίσσονταν τα δράματα της καθημερινής ζωής και του λόγου. Σήμερα, και περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο φυσικό μέρος, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν πλέον αυτόν τον χώρο. Από πολλές απόψεις, σε μια τέτοια σκηνή – δημόσια, πολυσχιδή και χαοτική – εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η αρχαία ελληνική φιλοσοφία». […]

Ο πιο διάσημος ίσως αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, ο Σωκράτης, κατάφερε να διαδώσει τις ιδέες του χωρίς ποτέ να γράψει τίποτε απολύτως. Ο Σωκράτης, όπως έχουμε μάθει, πραγματοποιούσε φιλοσοφικές συνομιλίες, συνήθως σε δημόσιους χώρους, στις οποίες αμφισβητούσε τη συμβατική σοφία για διάφορα θέματα, προκαλώντας τους συμπολίτες του και – μοιραία για τον ίδιο – και την εξουσία. Η τέχνη του ήταν λεκτική, αλλά οι εκφράσεις του ήταν τόσο παροδικές όσο ένα tweet ή μια ανάρτηση, ένα ενάρετο τρολ στα σχόλια της αθηναϊκής πνευματικής ζωής.

Τα κατορθώματά του έφτασαν σε εμάς από τα γραπτά των μαθητών του, με πιο γνωστό τον Πλάτωνα. Με πολλούς τρόπους, αυτούς τους σωκρατικούς διαλόγους, οι οποίοι είναι η πηγή ολόκληρης της φιλοσοφικής παράδοσης που ακολούθησε, θα μπορούσε σήμερα να τους δει κανείς σαν την μυθιστορηματοποιημένη βιογραφία ενός influencer καριέρας: «Η Πλήρης Συλλογή των Tweets του Σωκράτη», ίσως με κάποια ποιητική αδεία επανεφευρεμένα, αλλά πιστά στο ίδιο πνεύμα. […]

Κείμενο 2

Πάθη

Ο Τίτος Πατρίκιος (1928 - ) είναι ποιητής, πεζογράφος και μεταφραστής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Το 1994 τιμήθηκε με το Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας. Ο Τίτος Πατρίκιος ασχολείται συχνά στην ποίησή του με υπαρξιακές αναζητήσεις.

Ποιο πάθος λες;
Αυτό ν' αφήνεσαι ρευστός
σε κάθε ερεθισμό του χώρου σου;
Το πάθος ν' απαντάς σα στρείδι;
Το πάθος να παλεύεις με τα πάθη σου
δε λογαριάζεις;
Κι έπειτα
για ποια λευτεριά του αδέσμευτου μιλάς;
Μες στη σκλαβιά τη θέλω εγώ τη λευτεριά σου.
Μες στη σκλαβιά, που για να καταλύσεις,
αναγνωρίζεις πρώτα κι αποδέχεσαι.
(Αντιδικίες, 1955)

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Ποια είναι η προσφορά των φιλοσοφικών διαλόγων του Σωκράτη στην αρχαία ελληνική κοινωνία, αλλά και στη νεότερη και στη σύγχρονή μας εποχή; Να συμπτύξεις σε κείμενο 50 – 60 λέξεων το υλικό που παραθέτει η αρθρογράφος.
Μονάδες 10

2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Η αρθρογράφος επιλέγει να αναπτύξει την 3η παράγραφο στο Κείμενο 1 με αναλογία. Ποια είναι τα σκέλη της αναλογίας αυτής και ποιο είναι το κοινό γνώρισμα που τα συνδέει (μονάδες 4); Ποια είναι η θέση που επιδιώκει να προβάλει μέσω της παραγράφου αυτής (μονάδες 6);
Μονάδες 10

3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
α. Τι εξυπηρετούν, στο σύνολό τους, οι ξενικές λέξεις (αυθεντικές ή ελληνοποιημένες) που περιλαμβάνονται στον τίτλο του άρθρου του BBC, που παρατίθεται στη 2η παράγραφο του Κειμένου 1 (μονάδες 6);
β. Ποια είναι η σκοπιμότητα των ερωτήσεων που υποβάλλει ο αρθρογράφος στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1 (μονάδες 9);
Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Στην αρχή του ποιήματος το ποιητικό υποκείμενο «απαντά» στο ερώτημα του πρώτου στίχου με τρεις ερωτήσεις / ενδεχόμενες απαντήσεις. Αν υποτεθεί ότι οι ερωτήσεις αφορούν εσένα προσωπικά (τον πιθανό αποδέκτη τους), τι θα έγραφες σ' ένα κείμενο 120-150 λέξεις, για να εκθέσεις τον προβληματισμό που σου θέτουν; Διάβασε προσεκτικά ολόκληρο το ποίημα πρώτα, για να συλλάβεις τα μηνύματά του.
Μονάδες 15