Κείμενο 1

[Δημιουργικότητα για μια υγιή τρίτη ηλικία]

Το ακόλουθο άρθρο (ελαφρώς διασκευασμένο εδώ) δημοσιεύτηκε στον ιστοχώρο της εφημερίδας «Καθημερινή» στις 14/07/2021.

Αν θέλετε να μείνετε υγιείς, καθώς μεγαλώνετε, και να εξασφαλίσετε μακροζωία, ίσως θα πρέπει να προσθέσετε μερικούς ακόμη μυς στην καθημερινή σας άσκηση: εκείνους της δημιουργικότητας. Σύμφωνα με την Washington Post, η έρευνα που διεξάγεται αφήνει να εννοηθεί ότι η δημιουργικότητα αποτελεί «κλειδί» για μια υγιή τρίτη ηλικία. Η συμμετοχή σε δραστηριότητες, όπως το τραγούδι, οι θεατρικές παραστάσεις ή άλλες παραστατικές τέχνες, αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων και η δημιουργικότητα μπορεί να εξασφαλίσει μακροζωία.

Όταν οι ερευνητές μιλούν για δημιουργικότητα, δεν εννοούν μόνο τις τέχνες. Ο συγγραφέας και ψυχίατρος στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν, Νόρμαν Ρόζενταλ, ορίζει τη δημιουργικότητα ως ικανότητα για αναπάντεχες συνδέσεις, είτε δηλαδή να προσεγγίζει κανείς καθημερινά πράγματα με νέο τρόπο είτε να αναδεικνύει ασυνήθιστα πράγματα που διαφεύγουν της προσοχής των άλλων, συνειδητοποιώντας τη σημασία τους. Ο Τζέιμς Σ. Κάουφμαν, ο οποίος διδάσκει το εισαγωγικό μάθημα σε ένα τμήμα δημιουργικότητας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, δίνει έμφαση στην «καθημερινή δημιουργικότητα». Η φράση, που ανήκει στην ειδικό επί του θέματος Ρουθ Ρίτσαρντς, αφορά καθημερινές ασχολίες, όπως η ανατροφή των παιδιών, η κηπουρική ή η παροχή συμβουλών σε έναν φίλο.

Ο Κάουφμαν πιστεύει ότι ο καθένας μπορεί να είναι δημιουργικός. «Η δημιουργικότητα μπορεί να καλλιεργηθεί, όταν καταπιάνεται κανείς με αυτά που του αρέσουν είτε σε μικρή είτε σε μεγάλη ηλικία. Θα πρέπει όμως να αποφεύγετε τις συγκρίσεις με ιδιοφυείς δημιουργούς και να μην εστιάζετε τόσο στο αποτέλεσμα ώστε να σταματάει να έχει πλάκα η διαδικασία».

Οι άνθρωποι που ταξιδεύουν τείνουν να είναι πιο δημιουργικοί, λέει η Ντάρια Ζαμπελίνα, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Άρκανσο. Τα ταξίδια ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να επανεξετάζουν τα μοντέλα πραγματικότητας που έχουν διαμορφώσει. Ορισμένες μελέτες αποδεικνύουν ότι οι ταξιδιώτες έχουν μεγαλύτερη δημιουργική επιτυχία και όσοι απολαμβάνουν άγνωστες εμπειρίες τα πάνε καλύτερα στα τεστ που προϋποθέτουν αντισυμβατική σκέψη ή ανοιχτά ερωτήματα που μπορούν να απαντηθούν με αναρίθμητους τρόπους. Οι επιδόσεις σε τέτοιου είδους εξετάσεις διαφέρουν από εκείνες που μετρούν το IQ και ίσως προβλέπουν πτυχές δημιουργικότητας που μπορεί να αναπτύξουν οι άνθρωποι στον πραγματικό κόσμο.

Η συγγραφέας Ναόμι Σιχάμπ Νάι, μια 69χρονη από το Σαν Αντόνιο των ΗΠΑ, αυτοαποκαλείται «περιπλανώμενη ποιήτρια». Μέσα από μεγάλα ταξίδια έχει γίνει πιο παρατηρητική, εντοπίζοντας τις ομοιότητες που βλέπει ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς στη δουλειά της, η οποία περιλαμβάνει μυθιστορήματα, λογοτεχνία για νέους, στίχους καθώς και ποίηση. «Είναι πολύ σημαντικό να εκτίθεται κανείς σε εμπειρίες και να είναι λιγότερο μονοκόμματος και επικριτικός», λέει η Νάι, η οποία τιμήθηκε με το βραβείο του Εθνικού Κύκλου Βιβλιοκριτικών για το σύνολο του έργου της.

Κείμενο 2

Ο Αχιλλέας μετά θάνατον

Το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου (1909 – 1990) ανήκει στη συλλογή «Γιάννης Ρίτσος: Ποιήματα, Ι'» (1963-1972), εκδόσεις Κέδρος, 1998.

Πολύ κουράστηκε· — τί να τις κάνει πια τις δόξες; — φτάνει.
Καλά τους γνώρισε τους εχτρούς και τους φίλους — φίλοι τάχα· —
πίσω απ' το θαυμασμό και την αγάπη, δικά τους συμφέροντα κρύβαν,
δικά τους ύποπτα όνειρα οι παμπόνηροι, οι αθώοι.
Τώρα,
στη νησίδα Λευκή¹, μονάχος επιτέλους, ήρεμος, χωρίς αξιώσεις,
χωρίς καθήκοντα και σφιχτές πανοπλίες, χωρίς προπάντων
την ταπεινήν υποκρισία του ηρωισμού, μπορεί να γεύεται ώρες ώρες
την βραδινήν αλμύρα, τ' άστρα, τη σιωπή και την αίσθηση εκείνη
πράα κι απέραντη, της γενικής ματαιότητας, συντροφευμένος μόνον
από τις άγριες αίγες.
Μα κι εδώ, μετά το θάνατό του ακόμη,
τον καταδίωξαν καινούργιοι θαυμαστές, — σφετεριστές της μνήμης του ετούτοι —
του στήσανε βωμούς κι αγάλματα, προσευχήθηκαν, έφυγαν. Μονάχα
θαλασσοπούλια μείναν σιμά του· — κάθε πρωί, πετάνε κάτω στ' ακρογιάλι,
βρέχουνε τα φτερά τους και γυρνάνε βιαστικά για να πλύνουν
το δάπεδο του ναού του με απαλές, χορευτικές κινήσεις. Έτσι,
μια ιδέα ποίησης κυκλοφορεί στον αέρα (ίσως η μόνη δικαίωσή του)
κι ένα χαμόγελο συγκαταβατικό περνάει στα χείλη του, για όλους και για όλα,
καθώς προσμένει πάλι νέους προσκυνητές (και ξέρει πως του αρέσει)
μ' όλο το θόρυβό τους, τα παγούρια τους, τ' αβγά τους, τα γραμμόφωνά τους,
καθώς προσμένει τώρα την Ελένη — ναι, την ίδια αυτήν, που για την ομορφιά της
τη σάρκινη κι ονειρική, τόσοι Αχαιοί και Τρώες (μαζί κι αυτός) αφανιστήκαν.

¹ Νησί στη Μαύρη Θάλασσα, όπου λέγεται πως βρισκόταν ο τάφος του Αχιλλέα.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Να κατατάξεις τα παρακάτω στοιχεία του κειμένου 1 στον πίνακα που ακολουθεί:

1. Υγεία
2. Μακροζωία
3. Συμμετοχή σε τέχνες
4. Ικανότητα για αναπάντεχες συνδέσεις
5. Να προσεγγίζει κανείς την καθημερινότητα με νέο τρόπο.
6. Να αναδεικνύει κανείς ασυνήθιστα πράγματα που διαφεύγουν της προσοχής των άλλων.
7. Να καταπιάνεται κανείς με αυτά που του αρέσουν
8. Τα ταξίδια
9. Αντισυμβατική σκέψη
10. Να είναι κανείς λιγότερο μονοκόμματος και επικριτικός

Μονάδες 10

2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Στο κείμενο 1 η τελευταία παράγραφος («Η συγγραφέας Ναόμι Σιχάμπ Νάι... για το σύνολο του έργου της.»):
Α. Είναι το συμπέρασμα όλου του κειμένου.
Β. Είναι τεκμηρίωση της άποψης του Νόρμαν Ρόζενταλ (παράγραφος 2).
Γ. Είναι τεκμηρίωση της άποψης του Τζέιμς Σ. Κάουφμαν (παράγραφοι 2 και 3).
Δ. Είναι τεκμηρίωση της άποψης της Ντάρια Ζαμπελίνα (παράγραφος 4).

Αφού επιλέξεις το σωστό (μονάδες 5), να εξηγήσεις σύντομα την επιλογή σου (μονάδες 5).

Μονάδες 10

3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
Ποιες άλλες πληροφορίες της τελευταίας παραγράφου από το κείμενο 1 θα μπορούσε ο συντάκτης του να μας μεταφέρει σε ευθύ λόγο της Ναόμι Σιχάμπ Νάι και εντός εισαγωγικών; Να επιλέξεις (μονάδες 5) και να μετασχηματίσεις (μονάδες 10) ανάλογα το απόσπασμα.

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Σε ένα κείμενο 120-150 λέξεων να παρουσιάσεις τεκμηριωμένα, με αναφορές στο Κείμενο 2, τις σκέψεις και τα συναισθήματα του Αχιλλέα (μονάδες 10). Ποιες σκέψεις και συναισθήματα σού δημιουργήθηκαν κατά την ανάγνωση του κειμένου και γιατί (μονάδες 5);

Μονάδες 15