Ελληνική Γλώσσα (Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία)

Α΄ Τάξη Ημερήσιου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου

Κείμενο 1

Κοινωνικά δίχτυα

Το κείμενο είναι χρονογράφημα τού Κοσμά Βίδου και έχει δημοσιευτεί στο ΒΗΜΑ στις 1.9.2015.

«Εχουμι κι – πώς του λέτι; – Γουί Φι» είπε ο ηλικιωμένος ιδιοκτήτης τών ενοικιαζόμενων δωματίων. «Ιπειδή όμους δεν τα ξέρου αυτά, τουν κωδικό θα τουν βρείτι γραμμένου ‘κεί δα». Ακριβώς επειδή διέθετε «Γουί Φι» τον είχαμε επιλέξει. Εξάρτηση από την τεχνολογία; Θα το έλεγα δώρο τής τεχνολογίας. Με το WiFi, την ασύρματη σύνδεση στο Διαδίκτυο, έχω την πληροφορία όταν τη θέλω, «ταξιδεύω» ακόμα και αν παραμένω ακίνητος, ψυχαγωγούμαι, επικοινωνώ. Τσεκάραμε λοιπόν αν το «Γουί Φι» τού παππού είχε σήμα καμπάνα (την έχω πάθει πολλάκις, επιλέγοντας ξενοδοχεία που υπόσχονται Internet αλλά αποκρύπτουν επιμελώς ότι η ταχύτητα σύνδεσης είναι τόσο χαμηλή ώστε δεν υπάρχει περίπτωση να μπεις) και ξεκινήσαμε για μια πρώτη βόλτα.

Στάση στη μοναδική καφετέρια για παγωτό. Στα γύρω τραπέζια δεκάδες παιδιά, μόνα τους ή σε παρέες, βυθισμένα σε κομπιούτερ και tablets. Εξω οι γονείς τους και οι γονείς των γονιών τους βόλταραν. Μέσα, τα νιάτα του χωριού ζούσαν σε μια δική τους, παράλληλη πραγματικότητα, η οποία δεν διασταυρωνόταν με την πραγματικότητα των δικών τους. Έβγαλα και εγώ την ταμπλέτα μου, ζήτησα τον κωδικό τού WiFi.

Κοίταξα προς το παράθυρο: η ορεινή φύση με καλούσε να βγω. Κοίταξα την οθόνη μου: κάτι πολύχρωμα πλασματάκια με καλούσαν να τα πετύχω με ένα μπαλόνι γεμάτο νερό. Βόλτα ή παιχνίδι; Ιδού η απορία. «Ντροπή», είπαμε, «για να ξεφύγουμε από τα κομπιούτερ ήρθαμε!». Βγήκαμε. Σκέφτομαι τώρα ότι ίσως να είμαστε η τελευταία γενιά που μας απασχολούν τέτοια διλήμματα. Ότι ζούμε μια μοναδική τεχνολογική επανάσταση που μπορεί να μας αλλάξει εντελώς. Αυτό με τρομάζει. Η πρόοδος όμως δεν πρέπει να με τρομάζει. Πρέπει;

ΥΓ.: Η διαφορά είναι πως εμείς που μεγαλώσαμε χωρίς WiFi και που η καθημερινότητά μας δεν αποτυπωνόταν καρέ-καρέ σε κοινωνικά δίκτυα, διατηρούμε (ίσως) ακόμα τις άμυνές μας απέναντί τους. Εν αντιθέσει με τα σημερινά παιδιά, διαθέτουμε τον τρόπο να αποδράσουμε, έστω προσωρινά, από τον ψηφιακό μας εγκλεισμό…

Κείμενο 2

Σουλιώτης και Αρβανίτης

Το διήγημα είναι από το βιβλίο τού Γιάννη Βλαχογιάννη «Μεγάλα Χρόνια: Τα παληκάρια τα παλιά», Νεοελληνική Βιβλιοθήκη, Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα.

Στο Μεσολόγγι, το πικρό, που πολέμαγε νύχτα και μέρα, από τους πρώτους πούτρεξε βοήθειά του με τον Καραϊσκάκη, ήταν ο Κίτσος ο Τζαβέλας. Όταν αποφασίσανε να πατήσουν το στρατόπεδο τού Κιουταχή, κάθε παληκάρι συνεριζότανε \(^1\) το γείτονά του στην παληκαριά. Έτσι κι’ ο Κίτσος είχε έναν αντίμαχο αχώριστον από κοντά του῾ είχε τον Κιτσάκη, τ’ όμορφο το Σουλιωτόπουλο, αγόρι δεκαέξι χρονών, πρωτοξαδέρφι από τη γενιά του. Για τον Κιτσάκη παιγνίδι ήταν ο πόλεμος. Χαρές μονάχα και γλυκειές λαχτάρες εύρισκε σ’ αυτόν. Ήταν αγνό το παληκάρι, κ’ ήταν άμαθο. Κ’ ήτανε γραμμένο να χαθή από την αποκοτιά \(^2\) του, που περνούσε κάθε σύνορο, και έφτανε την αψηφησιά \(^3\) τη θεία \(^4\) τού χαρομαγεμένου.

Μές’ το πολεμικό το μάνισμά \(^5\) του, τραβώντας ίσα στον οχτρό τη νύχτα εκείνη, βρέθηκε ολομόναχος όξω από το τσαντίρι \(^6\) τού βεζίρη, ανάμεσα στους Αρβανίτες, που τον είχανε τρομάξει. Τότε ξύπνησε. Σαν πεινασμένα αγρίμια τον τριγύρισαν αυτοί. Και γελούσαν άσκημα. Μα η ομορφιά κ’ η τρέλλα του έκοβε κάθε ορμή τους. Τα καριοφίλια \(^7\) γυρισμένα απάνω του σωπαίνανε.

— Δεν είσαι συ του Ζυγούρη Τζαβέλα το παιδί; Ρώτησε ο καπετάνος \(^8\) τους θαμάζοντάς τον.

— Πολεμάτε, εγώ είμαι! Είπ’ ο Κιτσάκης, έτοιμος στο θάνατο.

— Ήτανε παληκάρι, ωρέ παιδί, μα εσύ θα τον περάσης… Κάποτε με γλύτωσε απ’ το θάνατο῾ σύρε, γύρισε στη μάννα σου!

Ο Κιτσάκης όμως άναψε. Τόχε ντροπή να τού θυμάν \(^9\) τη μάννα του τέτοια στιγμή.

— Χτυπάτε, θα χτυπήσω! Είπε. Και ΄τοιμάστηκε.

— Σύρε! Είπε ο Αρβανίτης.

Ανοίξαν τόπο να περάση. Κι έφυγε ο Κιτσάκης ντροπιασμένος. Ποτέ δεν πίστευε πως θάχε γι’ αυτόν ο πόλεμος τέτοιο άξαφνο φαρμάκι. Αρβανίτης να τού χαρίση τη ζωή…

Δεν είχε ξεμακρύνει πολύ, κι ένα τουφέκι ακούστηκε. Κ’ έπεσε σκοτωμένο το παληκαρόπουλο.

Μανισμένος \(^{10}\) ο καπετάνος ο Αρβανίτης τράβηξε το σπαθί, κι άρπαξε από τα μαλλιά τον άπιστο πούχε ρίξει.

— Γιατί τόκαμες; Άγριος τονέ ρώτησε.

— Έχασα κ’ εγώ τον αδερφό μου…

— Πότε, κι’ από ποιον;

— Στην Άμπλιανη \(^{11}\)… απ’ τον ξάδερφό του, τον Κίτσο τον Τζαβέλα.

Με λύπη έβαλε ο Αρβανίτης το σπαθί στη θήκη.

\(^1\) ανταγωνιζόταν
\(^2\) τολμηρή, ριψοκίνδυνη ενέργεια
\(^3\) αδιαφορία και περιφρόνηση
\(^4\) θεϊκή
\(^5\) τρέλα, μανία
\(^6\) Η σκηνή, το κατάλυμα
\(^7\) όπλα της εποχής πριν και κατά την ελληνική επανάσταση
\(^8\) αρχηγός
\(^9\) θυμίζουν (ιδιωματισμός)
\(^{10}\) Έξω φρενών, οργισμένος
\(^{11}\) Πριν την Επανάσταση του 1821, η Άμπλιανη ήταν ο μεγαλύτερος οικισμός της Ευρυτανίας μετά το Καρπενήσι..

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Ποιους από τους παρακάτω αναγνωρίζεις ως σκοπούς του κειμένου 1; Να απαντήσεις συμπληρώνοντας τον παρακάτω πίνακα:

Μονάδες 10

2ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Να χαρακτηρίσεις με μία λέξη τη νοηματική σχέση που βλέπεις σε κάθε ζεύγος φράσεων στην πρώτη στήλη του παρακάτω πίνακα και να αντιστοιχίσεις κάθε πληροφορία της τελευταίας στήλης με ένα ζεύγος από την πρώτη στήλη. Να περιγράψεις με συντομία την σκοπιμότητα αυτής της νοηματικής σχέσης που παρατηρείται σταθερά μέσα στο κείμενο 1.

Μονάδες 10

3ο υποερώτημα (μονάδες 15)

«Η πρόοδος όμως δεν πρέπει να με τρομάζει. Πρέπει;» Να μετασχηματίσεις το απόσπασμα έτσι ώστε η ερώτηση να προηγείται της άλλης πρότασης, κάνοντας και τις προσαρμογές που θα χρειαστούν (μονάδες 8). Υποδηλώνει κάτι διαφορετικό το μετασχηματισμένο απόσπασμα (μονάδες 7); Να εξηγήσεις σύντομα την απάντησή σου.

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)

Ποια ηρωικά χαρακτηριστικά αποδίδει ο αφηγητής στο πρόσωπο τού Κιτσάκη; Ποιες σκέψεις και ποια συναισθήματα σου προκαλεί η θυσία του, δεδομένου ότι βρισκόταν περίπου στην ίδια ηλικία με αυτή που βρίσκεσαι εσύ σήμερα; Να αναπτύξεις την ερμηνεία σου σε 100-150 λέξεις.

Μονάδες 15

Το παραπάνω θέμα αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου: «Ανάπτυξη Δοκιμασιών Αξιολόγησης Δεξιοτήτων Εγγραμματισμού στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, της Άλγεβρας, της Φυσικής και της Χημείας Α’ Λυκείου Γενικού Λυκείου» Ανάδοχος: «Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (Ε.Λ.Κ.Ε) Πανεπιστημίου Ιωαννίνων» ΑΔΑΜ: 25SYMV016348911 2025-02-20.