Για να εκτυπώσετε το Θέμα πατήστε "Εκτύπωση"!
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | Πηγή: Ι.Ε.Π. | Αναγνώσθηκε: 1361 φορές Επικοινωνία | |
|---|---|---|---|---|
| Μάθημα: | Χημεία | Τάξη: | Α' Λυκείου | |
| Κωδικός Θέματος: | 38833 | Θέμα: | 2 | |
| Τελευταία Ενημέρωση: | 10-Ιαν-2026 | Ύλη: | 2.1.2 Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας). Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα. 2.4.4 Αριθμός οξείδωσης 2.4.6 Ονοματολογία ανόργανων χημικών ενώσεων 3.5.4 Μεταθετικές αντιδράσεις | |
| Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida) | ||||
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | ||
|---|---|---|---|
| Τάξη: | Α' Λυκείου | ||
| Μάθημα: | Χημεία | ||
| Θέμα: | 2 | ||
| Κωδικός Θέματος: | 38833 | ||
| Ύλη: | 2.1.2 Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας). Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα. 2.4.4 Αριθμός οξείδωσης 2.4.6 Ονοματολογία ανόργανων χημικών ενώσεων 3.5.4 Μεταθετικές αντιδράσεις | ||
| Τελευταία Ενημέρωση: 10-Ιαν-2026 | |||
| Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida) | |||
Θέμα 2ο
2.1. Η κ. Ντίνα εργάζεται σε εργαστήριο Χημείας και έχει μπροστά της τέσσερα διαφορετικά δοχεία με στερεές λευκές ουσίες. Έχουν πέσει οι ετικέτες των δοχείων και έχουν μπερδευτεί, ξέρει όμως ότι το ένα περιέχει \(NaCl\), το άλλο \(Na_2CO_3\), το επόμενο \(CaCO_3\) και το τελευταίο \(BaSO_4\). Πρέπει να προσδιορίσει τι ακριβώς έχει κάθε δοχείο και να επανατοποθετήσει σωστά τις ετικέτες. Στο εργαστήριο έχει άδειους δοκιμαστικούς σωλήνες, σπάτουλα, υδροβολέα με νερό και υδατικό διάλυμα \(HCl\) \(1\ M\). Η κ. Ντίνα έκανε τα εξής:
- Αρχικά επεσήμανε τα δοχεία ως Α, Β, Γ και Δ.
- Μετά τοποθέτησε μικρή ποσότητα από την ουσία Α σε έναν δοκιμαστικό σωλήνα, από την ουσία Β σε δεύτερο δοκιμαστικό σωλήνα κ.ο.κ.
- Προσέθεσε νερό σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα και ανάδευσε επαρκώς.
- Στη συνέχεια, προσέθεσε σε κάθε δοκιμαστικό σωλήνα επαρκή ποσότητα διαλύματος \(HCl\) \(1\ M\).
Από τις ενέργειες 3 και 4 παρατήρησε ότι:
○ Διαλύθηκαν στο νερό μόνο τα στερεά που προέρχονταν από τα δοχεία Α και Γ.
○ Κατά την προσθήκη διαλύματος \(HCl\) παράχθηκαν φυσαλίδες μόνο στον δοκιμαστικό σωλήνα που περιείχε την ουσία από το δοχείο Α, καθώς και σε αυτόν που περιείχε ουσία από το δοχείο Δ.
Η κ. Ντίνα, αφού συμβουλεύτηκε τον πίνακα του βιβλίου με τα ιζήματα, τοποθέτησε τις σωστές ετικέτες στα δοχεία.
α) Να εξηγήσετε ποια ουσία ήταν σε κάθε δοχείο.
(μονάδες 8)
β) Να γράψετε τις χημικές εξισώσεις των αντιδράσεων των ουσιών Α και Δ με το διάλυμα \(HCl\).
(μονάδες 4)
Μονάδες 12
2.2. Ο θυρεοειδής αδένας χρειάζεται ιώδιο για την παραγωγή ορμονών που ρυθμίζουν βασικές λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, όπως ο μεταβολισμός και η ανάπτυξη. Η ανεπάρκεια ιωδίου μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας, γι' αυτό και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει την ιωδίωση του μαγειρικού άλατος (\(NaCl\)). Ο Νίκος αναρωτήθηκε ποια ουσία χρησιμοποιείται για την ιωδίωση του μαγειρικού άλατος, το \(I_2\) ή το \(KI\).
α)
i. Να γράψετε τη χημική ονομασία των ενώσεων \(NaCl\) και \(KI\).
(μονάδες 2)
ii. Να βρείτε την ομάδα και την περίοδο του Περιοδικού Πίνακα στην οποία ανήκουν το \(_{11}Na\) και το \(_{17}Cl\).
(μονάδες 6)
β) Ο Νίκος σκέφτηκε ότι το \(I_2\) χρησιμοποιείται ως φάρμακο, για την απολύμανση τραυμάτων. Επίσης ξέρει ότι δεν διαλύεται στο νερό και εξαχνώνεται. Για το \(KI\) ξέρει ότι είναι ένα ουδέτερο άλας, ευδιάλυτο στο νερό, και ότι σε μικρές ποσότητες δεν είναι τοξικό. Με βάση τις πληροφορίες αυτές, ποια από τις δύο ουσίες, το \(I_2\) ή το \(KI\), θεωρείτε ότι είναι κατάλληλη για την ιωδίωση του μαγειρικού αλατιού; Να εξηγήσετε γιατί.
(μονάδες 3)
γ) Η ιωδίωση μπορεί, επίσης, να πραγματοποιηθεί με τη χρήση της χημικής ένωσης \(KIO_3\). Να υπολογίσετε τον αριθμό οξείδωσης του ιωδίου στην ένωση αυτή. Δίνεται ότι το κάλιο ανήκει στα αλκάλια.
(μονάδες 2)
Μονάδες 13
Ενδεικτικές Απαντήσεις
2.1.
α) Στα δοχεία Α και Γ περιέχονται τα άλατα \(Na_2CO_3\) και \(NaCl\), όμως δεν ξέρουμε σε ποιο δοχείο βρίσκεται κάθε άλας.
Αφού με την προσθήκη \(HCl\) παράχθηκαν φυσαλίδες στο δοχείο Α, σε αυτό περιέχεται το \(Na_2CO_3\).
Εύλογο είναι ότι στο δοχείο Γ περιέχεται το \(NaCl\).
Στο δοχείο Δ περιέχεται σίγουρα το \(CaCO_3\) καθώς δεν διαλύεται στο νερό και αντιδρά με το διάλυμα \(HCl\) παράγοντας \(CO_2\).
Αναγκαστικά, στο δοχείο Β περιέχεται το \(BaSO_4\), καθώς δεν διαλύεται στο νερό και δεν αντιδρά με το διάλυμα \(HCl\) παράγοντας \(CO_2\).
β) \(Na_2CO_3(s)+2HCl(aq)\rightarrow 2NaCl(aq)+CO_2(g)+H_2O(l)\)
\(CaCO_3(s)+2HCl(aq)\rightarrow CaCl_2(aq)+CO_2(g)+H_2O(l)\).
2.2.
α)
i. \(NaCl\): χλωριούχο νάτριο.
\(KI\): ιωδιούχο κάλιο.
ii. \(_{11}Na\): \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(1)\).
Το νάτριο έχει 1 ηλεκτρόνιο στην εξωτερική του στιβάδα, άρα ανήκει στην \(1^η\) (ή ΙΑ) ομάδα του Περιοδικού Πίνακα (την ομάδα των αλκαλίων).
Επειδή τα ηλεκτρόνιά του κατανέμονται σε 3 στιβάδες, άρα ανήκει στην 3η περίοδο του περιοδικού πίνακα.
\(_{17}Cl\): \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(7)\).
Το χλώριο έχει 7 ηλεκτρόνια στην εξωτερική του στιβάδα, άρα ανήκει στην \(17^η\) (ή VIIA) ομάδα του Περιοδικού Πίνακα (την ομάδα των αλογόνων).
Επειδή τα ηλεκτρόνιά του κατανέμονται σε 3 στιβάδες, άρα ανήκει στην 3η περίοδο του περιοδικού πίνακα.
β) Για την ιωδίωση του μαγειρικού αλατιού χρησιμοποιείται το ιωδιούχο κάλιο (\(KI\)) και όχι το στοιχειακό ιώδιο (\(I_2\)).
Το \(I_2\) είναι ελαφρώς τοξικό (γι' αυτό χρησιμοποιείται μόνο για εξωτερικά τραύματα), δεν διαλύεται στο νερό και εξαχνώνεται (άρα χάνεται σιγά-σιγά από τη συσκευασία κατά την παρατεταμένη αποθήκευση).
Το \(KI\) (ιωδιούχο κάλιο) είναι άλας, όπως το \(NaCl\), ασφαλές όταν λαμβάνεται σε μικρές ποσότητες και ευδιάλυτο στο νερό (μέσω του αίματος, που είναι υδατικό διάλυμα, μεταφέρεται το ιώδιο στον θυρεοειδή).
Παρατήρηση: Δύο από τις τρεις αναφορές θεωρούνται πλήρης απάντηση.
γ) Ο αριθμός οξείδωσης για το οξυγόνο είναι \(-2\). Επίσης, το \(K\) είναι αλκάλιο άρα έχει \(AO=+1\). Αν \(x\) είναι ο αριθμός οξείδωσης του \(I\), τότε:
\(KIO_3\): \(1\cdot 1+1\cdot x+3\cdot (-2)=0\Rightarrow x=5\).