Για να εκτυπώσετε το Θέμα πατήστε "Εκτύπωση"!
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | Πηγή: Ι.Ε.Π. | Αναγνώσθηκε: 1534 φορές Επικοινωνία | |
|---|---|---|---|---|
| Μάθημα: | Χημεία | Τάξη: | Α' Λυκείου | |
| Κωδικός Θέματος: | 38837 | Θέμα: | 2 | |
| Τελευταία Ενημέρωση: | 15-Μαΐ-2026 | Ύλη: | 1.3.3 Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός 2.1.2 Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας). Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα. 2.3.5 Ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός 2.4.5 Γραφή μοριακών τύπων ανόργανων χημικών ενώσεων | |
| Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida) | ||||
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | ||
|---|---|---|---|
| Τάξη: | Α' Λυκείου | ||
| Μάθημα: | Χημεία | ||
| Θέμα: | 2 | ||
| Κωδικός Θέματος: | 38837 | ||
| Ύλη: | 1.3.3 Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός 2.1.2 Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας). Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα. 2.3.5 Ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός 2.4.5 Γραφή μοριακών τύπων ανόργανων χημικών ενώσεων | ||
| Τελευταία Ενημέρωση: 15-Μαΐ-2026 | |||
| Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida) | |||
Θέμα 2o
2.1 Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται ένα τμήμα του Περιοδικού Πίνακα των στοιχείων, όπου τα χημικά στοιχεία συμβολίζονται με γράμματα της αλφαβήτου.
α) Ποιος είναι ο ατομικός αριθμός του χημικού στοιχείου στη θέση Ψ και ποιος ο αριθμός ηλεκτρονίων της εξωτερικής στιβάδας του;
(μονάδες 3)
β) Ο χημικός τύπος της ιοντικής ένωσης του Ψ με το \(Ca\) είναι \(CaΨ_2\).
i. Να γράψετε το χημικό τύπο της ένωσης μεταξύ του \(Ca\) και του στοιχείου Ν καθώς και του \(Ca\) με το στοιχείο Χ.
(μονάδες 2)
ii. Να εξηγήσετε τις απαντήσεις σας.
(μονάδες 4)
γ) Ο Νίκος βρήκε αυτές τις δύο εικόνες, στις οποίες φαίνεται η αντίδραση με το νερό των αλκαλίων \(_3Li\), και \(_{19}K\), αλλά δεν ξέρει σε ποιο αλκάλιο αντιστοιχεί κάθε εικόνα. Μπορείτε να του εξηγήσετε σε ποιο αλκάλιο αντιστοιχεί κάθε εικόνα;
(μονάδες 3)
Μονάδες 12
2.2 Η αλατότητα μιας θάλασσας ή μιας λίμνης εκφράζει τη συνολική ποσότητα διαλυμένων αλάτων στο νερό, εκφρασμένων σε γραμμάρια ιόντων χλωρίου (\(Cl^-\)) ανά \(1\ L\) νερού. Η αλατότητα των θαλασσών επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η εξάτμιση, οι βροχοπτώσεις, τα ποτάμια που εκβάλλουν σε αυτήν, τα θαλάσσια ρεύματα κ.ά. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τη μέση θερμοκρασία και τη μέση αλατότητα σε τέσσερις διαφορετικές θάλασσες.
α) Να εξηγήσετε γιατί το στοιχείο \(_{17}Cl\) έχει την τάση να σχηματίζει αρνητικό ιόν με φορτίο μείον ένα.
(μονάδες 3)
β) Ανάμεσα στα άλατα που υπάρχουν στο θαλασσινό νερό είναι και το χλωριούχο μαγνήσιο. Να περιγράψετε τον τρόπο σχηματισμού δεσμού ανάμεσα στο \(_{12}Mg\) και το \(_{17}Cl\) στο χλωριούχο μαγνήσιο και να γράψετε τον χημικό του τύπο.
(μονάδες 6)
γ) Ποια συσχέτιση παρατηρείται ανάμεσα στη μέση θερμοκρασία και τη μέση αλατότητα των θαλασσών που παρουσιάζονται στον πίνακα; Να εξηγήσετε πώς μπορεί να επηρεάζει η θερμοκρασία την αλατότητα του θαλασσινού νερού.
(μονάδες 4)
Μονάδες 13
Ενδεικτικές απαντήσεις
2.1
α) Στον Περιοδικό Πίνακα τα στοιχεία κατατάσσονται κατά αύξοντα ατομικό αριθμό. Επομένως, το στοιχείο Ψ έχει \(Z=17\).
Η ηλεκτρονιακή κατανομή του \(_{17}Ψ\) είναι: \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(7)\) και το στοιχείο έχει επτά \((7)\) ηλεκτρόνια στην εξωτερική στιβάδα.
β) i. Ο χημικός τύπος της ένωσης του \(Ca\) με το Ν είναι \(CaN_2\) και του \(_{20}Ca\) με το Χ είναι \(Ca_3X_2\).
ii. Εφόσον τα στοιχεία Ψ και Ν βρίσκονται στην ίδια ομάδα του Περιοδικού Πίνακα, έχουν παρόμοια χημική συμπεριφορά, άρα θα σχηματίζουν ίδιο τύπο ενώσεων με το \(Ca\), επομένως \(CaN_2\).
Εναλλακτικά: Εφόσον το στοιχείο Ν βρίσκεται στην ίδια ομάδα του Περιοδικού Πίνακα με το Ψ, έχει και αυτό επτά ηλεκτρόνια στην εξωτερική του στιβάδα, επομένως, σχηματίζει ίδιου τύπου ιοντική ένωση με το \(Ca\), δηλαδή με λόγο ιόντων \(2:1\).
Η ιοντική ένωση \(CaΨ_2\) αποτελείται από τα ιόντα \(Ca^{2+}\) και \(Ψ^-\). Το Χ βρίσκεται δύο θέσεις πριν από το Ψ, άρα έχει \(5\) ηλεκτρόνια στην εξωτερική του στιβάδα, συνεπώς έχει την τάση να πάρει \(3\) ηλεκτρόνια. Επομένως,
γ) Το \(_3Li\): \(K(2)\) \(L(1)\) και το \(_{19}K\): \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(8)\) \(N(1)\) ανήκουν στην ομάδα των αλκαλίων. Το \(Li\) βρίσκεται στη \(2^η\) περίοδο, ενώ το \(K\) στην \(4^η\). Γνωρίζουμε ότι η δραστικότητα των αλκαλίων αυξάνεται σε μια ομάδα από επάνω προς τα κάτω, άρα το \(K\) είναι πιο δραστικό από το \(Li\), οπότε η αντίδρασή του με το νερό είναι αρκετά πιο βίαιη. Επομένως στην εικόνα 1 απεικονίζεται η αντίδραση του \(K\) με το νερό και στην εικόνα 2 η αντίδραση του \(Li\) με το νερό.
2.2
α) Το στοιχείο \(_{17}Cl\) έχει ηλεκτρονιακή κατανομή \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(7)\).
Το ιόν \(Cl^-\) έχει ηλεκτρονιακή κατανομή \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(8)\), δηλαδή έχει αποκτήσει τη σταθερή ηλεκτρονιακή δομή ευγενούς αερίου (κανόνας των οκτώ) και γι' αυτό είναι αρκετά σταθερό.
β) Η ηλεκτρονιακή δομή του ατόμου του μαγνησίου είναι: \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(2)\). Με αποβολή των δύο ηλεκτρονίων σθένους το άτομο του \(Mg\) αποκτά δομή \(K(2)\) \(L(8)\), δηλαδή τη δομή ευγενούς αερίου, και προκύπτει το κατιόν του μαγνησίου (\(Mg^{+2}\)).
Η ηλεκτρονιακή δομή του ατόμου του χλωρίου είναι: \(_{17}Cl\) \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(7)\), επομένως χρειάζεται ένα ηλεκτρόνιο, για να αποκτήσει τη δομή ευγενούς αερίου.
Για τον σχηματισμό ιοντικού δεσμού κάθε ιόν \(Ca\) αποβάλλει δύο \((2)\) ηλεκτρόνια, τα οποία προσλαμβάνονται από δύο άτομα \(Cl\), όπως στο επόμενο σχήμα.
και ο χημικός τύπος του χλωριούχου μαγνησίου θα είναι \(MgCl_2\).
γ) Από τον Πίνακα φαίνεται ότι όσο αυξάνεται η θερμοκρασία, αυξάνεται η αλατότητα, δηλαδή η συγκέντρωση των διαλυμένων αλάτων.
Αυτό συμβαίνει, γιατί σε υψηλότερες θερμοκρασίες η εξάτμιση του νερού είναι μεγαλύτερη, επομένως η ίδια ποσότητα διαλυμένων αλάτων υπάρχει σε μικρότερο όγκο νερού, άρα η συγκέντρωση διαλυμένων αλάτων αυξάνεται.