Για να εκτυπώσετε το Θέμα πατήστε "Εκτύπωση"!

Τύπος Σχολείου: Γενικό Λύκειο Πηγή: Ι.Ε.Π. Αναγνώσθηκε: 2237 φορές Επικοινωνία
Μάθημα: Άλγεβρα Τάξη: Α' Λυκείου
Κωδικός Θέματος: 38917 Θέμα: 4
Τελευταία Ενημέρωση: 07-Μαΐ-2026 Ύλη: 3.3. Εξισώσεις 2ου Βαθμού 4.2. Ανισώσεις 2ου Βαθμού 6.1. Η Έννοια της Συνάρτησης
Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)
Τύπος Σχολείου: Γενικό Λύκειο
Τάξη: Α' Λυκείου
Μάθημα: Άλγεβρα
Θέμα: 4
Κωδικός Θέματος: 38917
Ύλη: 3.3. Εξισώσεις 2ου Βαθμού 4.2. Ανισώσεις 2ου Βαθμού 6.1. Η Έννοια της Συνάρτησης
Τελευταία Ενημέρωση: 07-Μαΐ-2026
Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)

ΘΕΜΑ 4
Κάθε χρόνο οι δασικές πυρκαγιές εξαπλώνονται με γρήγορο ρυθμό και καίνε μεγάλες εκτάσεις γης. Για την κατάσβεσή τους χρησιμοποιούνται πυροσβεστικά οχήματα που εκτοξεύουν δέσμες νερού. Ένα πυροσβεστικό όχημα εκτοξεύει δέσμη νερού, της οποίας η τροχιά μπορεί να μοντελοποιηθεί από τη συνάρτηση \(υ(x)=-0,13x^{2}+x+3\), όπου \(υ(x)\) είναι το ύψος (σε μέτρα \(m\)) της δέσμης νερού από το έδαφος, και \(x\) (σε \(m\)) είναι η οριζόντια απόσταση της δέσμης από το πυροσβεστικό όχημα.

α)
i. Σε ποια απόσταση από το πυροσβεστικό όχημα φτάνει το νερό στο έδαφος; Να εξηγήσετε τη σκέψη σας.
(Μονάδες 5)
ii. Αν σε κάποια στιγμή το ύψος του νερού είναι \(4\) μέτρα, πόσα ακόμα μέτρα θα πρέπει να διανύσει οριζόντια το νερό, ώστε να φτάσει στο έδαφος; Να εξηγήσετε τη σκέψη σας.
(Μονάδες 6)
β)
i. Μία φωτιά έχει ξεσπάσει σε πλαγιά, σε ύψος \(9\) μέτρα από το επίπεδο όπου βρίσκεται το πυροσβεστικό, και εξαπλώνεται προς τα πάνω. Το πυροσβεστικό όχημα μένει στη θέση του και ρυθμίζει την εκτόξευση της δέσμης νερού, ώστε τώρα αυτή να ακολουθεί την τροχιά της συνάρτησης \(h(x)= -x^{2}+10x\), για να μπορεί να φτάσει τη φωτιά, όπου \(h(x)\) είναι το ύψος (σε μέτρα \(m\)) της δέσμης νερού από το έδαφος και \(x\) (σε \(m\)) είναι η οριζόντια απόσταση του πυροσβεστικού οχήματος από τη φωτιά. Πόσο πρέπει να απέχει οριζόντια το πυροσβεστικό όχημα από τη φωτιά, ώστε η δέσμη νερού που θα εκτοξεύσει να φτάνει τη φωτιά; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.
(Μονάδες 8)
ii. Να αποδείξετε ότι το πυροσβεστικό όχημα με τη συγκεκριμένη ρύθμιση της δέσμης νερού δεν μπορεί να φτάσει οποιαδήποτε φωτιά βρίσκεται σε ύψος μεγαλύτερο των \(25\) μέτρων.
(Μονάδες 6)

(Δίνεται ότι: \(\sqrt{4.800}\approxeq 69,\dfrac{31}{26}\approxeq 1,2\))

Το παραπάνω θέμα αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου: «Ανάπτυξη Δοκιμασιών Αξιολόγησης Δεξιοτήτων Εγγραμματισμού στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, της Άλγεβρας, της Φυσικής και της Χημείας Α’ Λυκείου Γενικού Λυκείου» Ανάδοχος: «Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (Ε.Λ.Κ.Ε) Πανεπιστημίου Ιωαννίνων» ΑΔΑΜ: 25SYMV016348911 2025-02-20.

ΛΥΣΗ
α)
i. Η δέσμη νερού φτάνει στο έδαφος όταν το ύψος \(υ(x)=-0,13x^{2}+x+3\) μηδενίζεται. Έτσι διαδοχικά έχουμε:

$$υ(x)=0-0,13x^{2}+x+3=013x^{2}-100x-300=0$$

Η εξίσωση αυτή είναι 2ου βαθμού με διακρίνουσα

$$Δ=(-100)^{2}-4\cdot 13\cdot (-300)= 10.000+15.600=25.600$$

και ρίζες

$$x_{\text{1,2}}=\dfrac{-(-100)\pm \sqrt{25.600}}{2\cdot 13}=\dfrac{100\pm 160}{26}$$

από όπου προκύπτει \(x=10\) (δεκτή), ή \(x=-\dfrac{30}{13}\) (που απορρίπτεται επειδή \(x>0\)). Επομένως το νερό φτάνει στο έδαφος σε απόσταση \(10\) μέτρων από το όχημα.

ii. Τη στιγμή που η δέσμη βρίσκεται σε ύψος \(4\) μέτρων ισχύει:

$$υ(x)=4-0,13x^{2}+x+3=4-0,13x^{2}+x-1=0$$ $$13x^{2}-100x+100=0$$

Η τελευταία εξίσωση είναι 2ου βαθμού με διακρίνουσα

$$Δ=(-100)^{2}-4\cdot 13\cdot 100=10.000-5.200=4.800$$

και ρίζες

$$x_{\text{1,2}}=\dfrac{-(-100)\pm\sqrt{4.800}}{2\cdot 13}=\dfrac{100\pm 69}{26}$$

από όπου προκύπτει

$$x_{1}=\dfrac{31}{26}\approxeq 1,2\text{ και }x_{2}=6,5$$

Οπότε για να φθάσει στο έδαφος η δέσμη νερού, δηλαδή στα \(10m\) από το πυροσβεστικό, θα πρέπει να διανύσει άλλα \(8,8m\), αν βρίσκεται στη θέση \(x_{1}\) και άλλα \(3,5 m\), αν βρίσκεται στη θέση \(x_{2}\).

β)
i. Επειδή η φωτιά βρίσκεται σε ύψος \(9\) μέτρων, για να τη φτάσει η δέσμη νερού που θα εκτοξεύσει το πυροσβεστικό, θα πρέπει το πυροσβεστικό να τοποθετηθεί στις θέσεις \(x\), για τις οποίες ισχύει \(h(x)\ge 9\) από όπου ισοδύναμα έχουμε:

$$-x^{2}+10x\ge 9x^{2}-10x+9\le 0$$

που αποτελεί ανίσωση 2ου βαθμού με διακρίνουσα

$$Δ=(-10)^{2}-4\cdot 1\cdot 9=100-36=64$$

και ρίζες

$$x_{\text{1,2}}=\dfrac{-(-10)\pm \sqrt{64}}{2\cdot 1}=\dfrac{10\pm 8}{2}$$ $$\text{ή }x_{1}=1, x_{2}=9$$

Το τριώνυμο \(x^{2}-10x+9\) είναι ετερόσημο του \(α=1\), δηλαδή αρνητικό ή ίσο με το μηδέν στο κλειστό διάστημα μεταξύ των ριζών του. Επομένως, ισχύει \(h(x)\ge 9\) για \(x\in [1, 9]\), δηλαδή το πυροσβεστικό θα πρέπει να απέχει οριζόντια απόσταση \(1\ m\) έως \(9\ m\) από τη φωτιά, για να τη φτάνει.

ii. Αρκεί να αποδείξουμε ότι για οποιαδήποτε οριζόντια απόσταση \(x\) της δέσμης από το πυροσβεστικό όχημα ισχύει ότι:

$$h(x)\le 25\text{ ή }-x^{2}+ 10x\le 25x^{2}- 10x+25\ge 0(x-5)^{2}\ge 0$$

που είναι προφανές για οποιαδήποτε τιμή του \(x\). Συνεπώς, οποιαδήποτε φωτιά βρίσκεται σε ύψος μεγαλύτερο των \(25\) μέτρων δεν μπορεί να τη φτάσει το πυροσβεστικό όχημα με τη συγκεκριμένη ρύθμιση της δέσμης νερού.