Για να εκτυπώσετε το Θέμα πατήστε "Εκτύπωση"!
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | Πηγή: Ι.Ε.Π. | Αναγνώσθηκε: 2206 φορές Επικοινωνία | |
|---|---|---|---|---|
| Μάθημα: | Χημεία | Τάξη: | Α' Λυκείου | |
| Κωδικός Θέματος: | 38818 | Θέμα: | 2 | |
| Τελευταία Ενημέρωση: | 10-Ιαν-2026 | Ύλη: | 2.1.2 Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας). Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα. 2.3.5 Ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός 2.3.7 Ομοιοπολικός δεσμός | |
| Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida) | ||||
| Τύπος Σχολείου: | Γενικό Λύκειο | ||
|---|---|---|---|
| Τάξη: | Α' Λυκείου | ||
| Μάθημα: | Χημεία | ||
| Θέμα: | 2 | ||
| Κωδικός Θέματος: | 38818 | ||
| Ύλη: | 2.1.2 Κατανομή ηλεκτρονίων σε στιβάδες 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας). Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα. 2.3.5 Ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός 2.3.7 Ομοιοπολικός δεσμός | ||
| Τελευταία Ενημέρωση: 10-Ιαν-2026 | |||
| Το θέμα προέρχεται και αντλήθηκε από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida) | |||
Θέμα 2ο
2.1 Τα άτομα των στοιχείων τείνουν να σχηματίζουν δεσμούς μεταξύ τους, προκειμένου να αποκτήσουν σταθερή ηλεκτρονιακή δομή, αντίστοιχη με αυτήν των ευγενών αερίων. Ανάλογα με τον τύπο των ατόμων προκύπτουν ιοντικοί και ομοιοπολικοί δεσμοί.
α) Να περιγράψετε τον σχηματισμό δεσμού ανάμεσα στο \(_1H\) και στο \(_{17}Cl\), να γράψετε τον σχετικό ηλεκτρονιακό τύπο και να εξηγήσετε αν είναι πολικός ή μη πολικός.
(μονάδες 4)
β) Να περιγράψετε τον δεσμό που σχηματίζεται ανάμεσα στο \(_{11}Na\) και το \(_{17}Cl\).
(μονάδες 4)
γ) Να αναφέρετε δύο διαφορές μεταξύ του ιοντικού και του ομοιοπολικού δεσμού.
(μονάδες 4)
Μονάδες 12
2.2 Την περίοδο 1989-2000 ο καθηγητής του Princeton University Leland C. Allen με μια σειρά εργασιών πρότεινε την εισαγωγή νέων τιμών για την ηλεκτραρνητικότητα των χημικών στοιχείων με βάση ενεργειακούς υπολογισμούς. Στην Εικόνα 1 παρουσιάζονται κάποιες
από τις τιμές αυτές για στοιχεία των κυρίων ομάδων του Περιοδικού Πίνακα.
Εικόνα 1: Οι τιμές ηλεκτραρνητικότητας που πρότειναν ο Allen και οι συνεργάτες του.
α) Να εξηγήσετε ποια τάση παρατηρείται στη μεταβολή των τιμών της ηλεκτραρνητικότητας κατά Allen:
i. Κατά μήκος μιας περιόδου του Περιοδικού Πίνακα.
ii. Προς τα κάτω σε μια ομάδα του Περιοδικού Πίνακα.
(μονάδες 4)
β) Ο σύγχρονος περιοδικός νόμος αναφέρει ότι: «Οι ιδιότητες των στοιχείων είναι περιοδικές συναρτήσεις του ατομικού αριθμού». Να εξηγήσετε αν ισχύει ο περιοδικός νόμος για την περίπτωση των τιμών ηλεκτραρνητικότητας κατά Allen.
(μονάδες 3)
γ) Στην Εικόνα 1 δεν αναγράφεται η τιμή της ηλεκτραρνητικότητας για το στοιχείο \(_{16}S\). Μπορείτε να κάνετε μια τεκμηριωμένη εκτίμηση για την τιμή της;
(μονάδες 6)
Μονάδες 13
Ενδεικτικές Απαντήσεις
2.1
α) Για το \(HCl\), έχουμε:
\(_1H\): \(K(1)\). Είναι αμέταλλο και έχει την τάση να προσλάβει 1 ηλεκτρόνιο, για να συμπληρώσει την εξωτερική του στιβάδα (η \(K\) συμπληρώνεται με 2 ηλεκτρόνια).
\(_{17}Cl\): \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(7)\). Είναι αμέταλλο και έχει την τάση να προσλάβει 1 ηλεκτρόνιο, για να συμπληρώσει την εξωτερική του στιβάδα.
Δύο αμέταλλα θα κάνουν ομοιοπολικό δεσμό.
Ηλεκτρονιακός τύπος
Ο δεσμός είναι ανάμεσα σε διαφορετικά αμέταλλα στοιχεία, άρα είναι πολικός (ή το \(Cl\) είναι πιο ηλεκτραρνητικό από το \(H\), άρα είναι πολικός).
β) Για το \(NaCl\), έχουμε:
\(_{11}Na\): \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(1)\). Είναι μέταλλο και έχει την τάση να αποβάλει 1 ηλεκτρόνιο, για να μείνει με τη στιβάδα \(L\) συμπληρωμένη με 8 ηλεκτρόνια.
\(_{17}Cl\): \(K(2)\) \(L(8)\) \(M(7)\). Είναι αμέταλλο και έχει την τάση να προσλάβει 1 ηλεκτρόνιο, για να συμπληρώσει την εξωτερική του στιβάδα.
Μέταλλο με αμέταλλο θα κάνουν ιοντικό δεσμό.
γ) Οποιεσδήποτε δύο από τις ακόλουθες:
Ο ιοντικός δεσμός σχηματίζεται μεταξύ ενός μετάλλου (στοιχείου δηλαδή που έχει την τάση να αποβάλλει ηλεκτρόνια) και ενός αμετάλλου (στοιχείου δηλαδή που έχει την τάση να προσλαμβάνει ηλεκτρόνια), ενώ ο ομοιοπολικός ανάμεσα σε δύο αμέταλλα.
Στον ιοντικό δεσμό έχουμε αποβολή και πρόσληψη ηλεκτρονίων (ή μεταφορά ηλεκτρονίων), ενώ στον ομοιοπολικό αμοιβαία συνεισφορά ηλεκτρονίων.
Ο ιοντικός δεσμός οφείλεται στις έλξεις μεταξύ των αντίθετα φορτισμένων ιόντων, ενώ ο ομοιοπολικός στις έλξεις από το κοινό ή τα κοινά ζεύγη ηλεκτρονίων.
Στον ιοντικό έχουμε δημιουργία ιοντικού κρυσταλλικού πλέγματος, ενώ στον ομοιοπολικό δημιουργία μορίων.
2.2
α) Παρατηρούμε ότι σε μια περίοδο του Περιοδικού Πίνακα, η ηλεκτραρνητικότητα κατά Allen αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά.
Επίσης, ότι σε μια ομάδα του Περιοδικού Πίνακα αυξάνεται από κάτω προς τα πάνω (ή μειώνεται από πάνω προς τα κάτω, δηλαδή καθώς προστίθενται στιβάδες).
β) Σύμφωνα με τον πίνακα, η ηλεκτραρνητικότητα αυξάνεται προς τα δεξιά σε μία περίοδο (αυξάνεται καθώς αυξάνεται ο ατομικός αριθμός). Με την έναρξη της νέας περιόδου ξεκινά ξανά από χαμηλές τιμές και αυξάνεται καθώς πηγαίνουμε προς τα δεξιά. Επομένως, και η ηλεκτραρνητικότητα κατά Allen ακολουθεί τον περιοδικό νόμο.
γ) Δεδομένου ότι και για την ηλεκτραρνητικότητα κατά Allen ισχύει ο περιοδικός νόμος, μπορούμε να προβλέψουμε την τιμή που λείπει. Με βάση το γεγονός ότι το \(_{16}S\) είναι στοιχείο της \(3^{ης}\) Περιόδου, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η τιμή της ηλεκτραρνητικότητάς του θα είναι μεταξύ της τιμής του προηγούμενου και του επόμενου στοιχείου της περιόδου, δηλαδή μεταξύ \(2,25\) και \(2,87\). Ως στοιχείο της \(16^{ης}\) ομάδας αναμένουμε να έχει τιμή μεταξύ \(3,61\) και \(2,42\). Συνδυάζοντας τα δυο δεδομένα μπορούμε να προβλέψουμε ότι η ζητούμενη τιμή ηλεκτραρνητικότητας θα είναι στην περιοχή \(2,42\)-\(2,87\).
(Η πραγματική τιμή είναι \(2,59\)).